online magazine

Gedachtegangen III

Over het werk van Karel Verhoeven


Elk verhaal is anders, elk verhaal is nieuw

Karel Verhoeven is één van de 50 kunstenaars die mee stappen in de Walking Opera Bloedtest. Bloedtest is een typische Wit.h Art Expeditie: anders, intens, traag, duurzaam en veelzijdig. In 2016 start Karel zijn samenwerking met Elias De Brauw. Die samenwerking lijkt een logische stap te zijn.


Een hedendaagse kunstenaar is kind van zijn tijd. Kunst heeft altijd een signaalfunctie. Ik ben benieuwd hoe Karel Verhoeven tegen het hedendaagse kunstenaarschap aankijkt. Het is hoogtijd om de schijnwerpers op dit intrigerende, consequente en veelzijdige oeuvre te plaatsen.


Hij probeerde nooit te begrijpen wat de wereld was, maar altijd wat de wereld aan het worden was.

Hij probeerde nooit te begrijpen wat de wereld was, maar altijd wat de wereld aan het worden was, schrijft Alessandro Baricco over de cultuurfilosoof Walter Benjamin. In zijn boek De barbaren beschrijft Baricco hoe de hedendaagse wereld globaler en horizontaler wordt en razendsnel over de oppervlakte surft. We moeten leren ademen met de kieuwen van google.

Het analytische denken maakt plaats voor betekenis die ontstaat door verbindingen. Niet toevallig zien we kunstenaars als Tomas Saraceno of Chiharu Shiota die verbinding verbeelden of Ai Weiwei die de kracht van het web poëtisch benut.


Kunst is fantastisch. Fantastisch in de zin van toverachtig en grillig. Toverachtig wijst op de kracht van de verbeelding. Grillig staat voor veranderlijkheid. Wat kunst tot kunst maakt, is immer in beweging. Laat dat er nu net de onuitputtelijke kracht van zijn. Elk verhaal is anders, elk verhaal is nieuw.

'Voor hem betekende begrijpen niet dat je het onderwerp van de studie kon plaatsen in de bekende landkaart van de werkelijkheid, en daarmee definieerde wat het was, maar dat je aanvoelde op welke manier dat onderwerp de landkaart zou wijzigen en onherkenbaar zou maken’, zegt Baricco nog over Benjamin.

Het enige wat vast staat, is dat de kunstwereld aan het veranderen is. De grote cesuur of het moment van verandering, is niet één punt maar een veelheid van elementen die met elkaar in verbinding staan: het vallen van die ene muur in de jaren tachtig, de tragedie van het World Trade Center rond de eeuwwisseling, het uitvinden van het World Wide Web en de niet te stoppen ‘Human Flow’.

De kunstenaar die graaft als een archeoloog, kijkt als een antropoloog, bouwt als een architect en componeert als een muzikant

Op mijn vraag hoe hij het kunstenaarschap anno 2018 ziet, antwoordt Karel Verhoeven dat er alleen kunstenaars rollen bestaan. Het is als het woord sneeuw. Wij hebben er één woord voor maar de Eskimo’s gebruiken wel tien woorden om de sneeuw te beschrijven.

Het kunstenaarschap wordt vaak aan een medium verbonden. ‘Als ik vertel dat ik kunstenaar ben, vragen de mensen meestal wat ik schilder’. Zelf noemt hij zich een archeoloog. In de loop van ons gesprek vallen ook de woorden componeren, musiceren, bouwen, spelen en leren.


Ik ben benieuwd naar het verhaal van de kunstenaar die graaft als een archeoloog, kijkt als een antropoloog, bouwt als een architect en componeert als een muzikant.

Ik ben benieuwd naar het verhaal van de kunstenaar die graaft als een archeoloog, kijkt als een antropoloog, bouwt als een architect en componeert als een muzikant. Zijn werk beweegt zich tussen het autonome kunstwerk en de toegepaste kunstvormen.Hij werkt soms alleen en werkt heel vaak samen.

Er ontstaan regelmatig tijdelijke collectieven met andere kunstenaars uit ander disciplines. Zijn werk is digitaal of ruimtelijk. Hij maakt video’s, gebruikt fotografie of performance. Binnen zijn artistieke praktijk is er veel ruimte voor sociaal engagement. ‘Ik ben gewoon graag mens onder de mensen. Niet een soort afstandelijke solitaire kunstenaar. Ik zie mezelf als een architect/regisseur van het dagelijkse leven, een nieuwsgierigaard; als een brugfiguur die verbindingen legt vanuit een grote esthetische behoefte en de noodzaak om mensen uit hun isolement te halen.’

Het is opvallend hoe het werk van Karel Verhoeven tracht uitersten met elkaar te verbinden: de private en de publieke ruimte, de sculptuur met de kracht van duurzaamheid versus het kwetsbare van de tijdelijke performance, het collectieve versus het individuele, het stedelijke weefsel tegenover de beschermde tentoonstellingsruimte, de actualiteit versus oeroude geschiedenis, statische plekken en speeltuinen.

Zijn kunstenaars’ cv leest als een gelaagd gedicht:

Topos Sonos-An Echo of an Island / Edited Archeology / Anything can B_A Car / A Maiden’s Prayer / Scenes (cour jardin) en The Library of Peacefull Stories of Objects

Topos Sonos-An Echo of an Island bijvoorbeeld gaat over communicatie. Het werk is ontstaan vanuit de verwondering voor El Silbo, de fluittaal op het Canarische eiland La Gomera. Bewoners communiceren met elkaar over diepe valleien en grote afstanden door middel van de klank van het fluiten op hun handen.

Anything can B_A Car is een kunstproject dat zich uitbreidt in tijd en ruimte. Karel Verhoeven is gefascineerd door de universele gewoonte van mensen om parkeerplaatsen in de stad te bezetten. Mensen zijn bijzonder creatief in het uitvinden van allerlei constructies om zich het begeerde parkeerplaatsje toe te eigenen. Van dit oneigenlijk gebruik van de publieke ruimte, maakt Karel Verhoeven een fantastisch kunstproject. Hij verzamelt foto’s van de parkeerconstructies, creëert een online netwerk, bouwt eigenzinnige installaties en maakt kleine olieverfschilderijen op de manier van een landschapsschilder maar dan in de stad.

A Maiden’s Prayer verwijst naar muziek. In Taiwan kondigen de vuilniswagens hun komst aan met dit bijzonder populaire Poolse pianostuk. Dit is best wel verwarrend. Het klinkt als de komst van zomerse ijswagens. Karel Verhoeven gebruikte dit stuk pianomuziek als ‘artist in residence’ in het woonzorgcentrum Immaculata. Zo wisten de bewoners dat hij in zijn atelier aan het werk was. Zijn beeld ‘De ijle schommel’ is blijvend aanwezig in de tuin.

Met de Scenes, die in verschillende versies op verschillende (semi-)publieke plaatsen geïntegreerd zijn, stimuleert hij de verbeelding. De Scenes zijn als sokkels of meubels die ergens geplaatst worden. Ze vormen de hardware of de aanleiding van de gebeurtenissen. Mensen kunnen er op gaan zitten. Kinderen kunnen erop spelen. Ze zijn spreekgestoelte, kader voor het landschap of klankkast voor een muzikant.

Schitterend hoe Karel Verhoeven relaties legt met de scenografie van de wagneriaanse opera’s en de speeltuinen van architect Aldo Van Eyck. Het publiek kan de software zelf invullen. De gebeurtenis is belangrijk. Het gedrag van mensen in relatie tot een object is boeiend. De sculpturen staan op plekken die geen typische kustomgevingen zijn. Het zijn tussengebieden. Een kunstenaar biedt geen antwoorden maar moet de dingen openbreken en verbinden.

Bij de titel Scenes staat soms cour et jardin. Cour et jardin duidt in de theaterwereld op de ruimtes links en rechts van het podium. Cour is de binnenplaats, Het woord ligt dicht bij coeur. Jardin is dan weer de buitentuin.



Elk verhaal is anders, elk verhaal is nieuw. Het werk van Karl Verhoeven verbindt zich als een web. Thema’s, vormen, inhouden, ritmes, en materies, verwijzen naar elkaar en naar andere disciplines: van beeld naar muziek, van antropologie naar archeologie, van architectuur naar toepaste kunstvormen. Van kunstenaar naar toeschouwer. Van mens naar mens.


Renzo Martens is de kunstenaar die met zijn werk Enjoy Poverty de kunstwereld wakker schudde.

Op mijn vraag of er andere kunstenaars zijn die hem raken, vernoemt hij: Marc Ribot, Aldo Van Eyck, Bruce Nauman en Renzo Martens.

Marc Ribot is de gitarist van o.a. Tom Waits en John Zorn. Hij is een speelvogel. Hij heeft een bijzondere, eigen taal ontwikkeld maar werkt vooral heel veel samen met anderen. Zijn muziek heeft diverse wortels. Bruce Nauman om wille van de ongrijpbaarheid. Nauman is altijd verrassend. Hij verbindt diverse media. Aldo Van Eyck bewondert hij voor de revolutionaire ingrepen in de Amsterdamse binnenstad. Hij heeft bijgedragen aan het openbreken van de publieke ruimte. De vorm van speeltuinen wordt tot op vandaag bepaald door zijn inhoud.

En Renzo Martens is belangrijk. Renzo Martens is de kunstenaar die met zijn werk Enjoy Poverty de kunstwereld wakker schudde. Hij werkt met gemeenschappen, tackelt het systeem en geeft altijd iets terug.Het is een attitude!



Els Vermeersch